Daha önceki yazımızda Ağustos ayında ne ekilir diye bir yazı yazmıştık ve şimdi sıra geldi Eylül ayı ekim dikim takvimine. Eylül ayında ne ekilir? Ne dikilir hep beraber inceleyeceğiz.
Eylül ayı bahçede yalnızca yaz sezonunun sona erdiği bir dönem değildir. Birçok bölgede yazlık sebzelerin hasadı devam ederken aynı zamanda sonbahar ve kış sebzelerinin ekim-dikim dönemi başlar.
Domates, biber, patlıcan ve salatalık gibi sıcak mevsim sebzeleri uygun hava koşullarında ürün vermeye devam ederken; ıspanak, roka, turp, marul, pazı, brokoli, lahana ve karnabahar gibi serin dönem sebzeleri bahçede yerini almaya başlar.
Ancak Türkiye’nin her bölgesinde Eylül ayı aynı koşulları sunmaz.
Akdeniz ve Ege kıyılarında sıcaklıklar hâlâ oldukça yüksek olabilirken Marmara’da geceler serinlemeye başlar. İç Anadolu ve yüksek rakımlı bölgelerde ise ilk soğukların yaklaşması nedeniyle ekim tarihlerini daha dikkatli planlamak gerekir.
Bu nedenle Eylül ayında ne ekilir? sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Ekim ve dikim zamanını belirlerken;
- bulunduğunuz bölgeyi,
- gece ve gündüz sıcaklıklarını,
- bitkinin yetişme süresini,
- tohum veya fide kullanılacağını,
- bölgenizdeki yaklaşık ilk don tarihini
birlikte değerlendirmek gerekir.
Bu rehberde Eylül ayında ekilebilecek sebzeleri, doğrudan tohum ekilecek ve fide olarak dikilebilecek türleri, bölgelere göre farklılıkları ve meyve bahçelerinde yapılabilecek işleri adım adım inceleyeceğiz.
Eylül Ayında Ne Ekilir?
Eylül ayında özellikle serin havayı seven yapraklı ve kök sebzeler ön plana çıkar.
Bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak Eylül ayında değerlendirilebilecek başlıca sebzeler şunlardır:
Bunların tamamı aynı yöntemle yetiştirilmez.
Roka, turp ve ıspanak gibi birçok sebze doğrudan yetiştirilecekleri yere tohum olarak ekilebilirken brokoli, karnabahar ve lahana gibi sebzelerde önceden yetiştirilmiş fidelerle başlamak çoğu ev bahçesinde daha pratik olabilir.
Eylül Ayında Ekilebilecek Sebzeler Tablosu
| Sebze | Ekim/Dikim Şekli | Eylül İçin Genel Uygunluk | Kısa Not |
|---|---|---|---|
| Ispanak | Tohum | ⭐⭐⭐ | Serinleyen havalarda değerlendirilebilir |
| Roka | Tohum | ⭐⭐⭐ | Hızlı gelişir |
| Tere | Tohum | ⭐⭐⭐ | Kısa sürede hasada gelebilir |
| Turp | Tohum | ⭐⭐⭐ | Sonbahar yetiştiriciliğine uygundur |
| Marul | Tohum / Fide | ⭐⭐⭐ | Aşırı sıcak bölgelerde zamanlama önemli |
| Pazı | Tohum | ⭐⭐⭐ | Uzun süre hasat edilebilir |
| Maydanoz | Tohum | ⭐⭐⭐ | Çimlenmesi yavaş olabilir |
| Havuç | Tohum | ⭐⭐ | Gevşek ve taşsız toprak tercih edilir |
| Brokoli | Fide | ⭐⭐⭐ | Serin dönemde iyi gelişir |
| Karnabahar | Fide | ⭐⭐⭐ | Çeşit ve dikim zamanı önemlidir |
| Lahana | Fide | ⭐⭐⭐ | Sonbahar yetiştiriciliğinde değerlendirilebilir |
| Pırasa | Fide | ⭐⭐ | Bölge ve çeşide göre değişir |
| Kereviz | Fide | ⭐⭐ | Uzun yetişme dönemine sahiptir |
Not: Bu tablo Türkiye geneli için yaklaşık bir rehberdir. Ekim-dikim tarihleri bulunduğunuz bölgenin iklimine, rakımına ve kullanılan çeşide göre değişebilir. Buna benzer bir kaynakta şu linkten bakabilirsiniz.
Eylül Ayında Doğrudan Tohum Ekilebilecek Sebzeler
Bahçede doğrudan tohum ekimi yapmak isteyenler için Eylül ayı oldukça zengin seçenekler sunar.
Özellikle;
ıspanak, roka, tere, turp, pazı, maydanoz ve havuç
uygun bölge ve hava koşullarında doğrudan toprağa ekilebilir.
Ispanak
Ispanak serin hava koşullarını seven sebzelerden biridir. Yaz sıcaklarının azalmaya başladığı Eylül dönemi birçok bölgede ıspanak ekimi için değerlendirilebilir.
Tohumlar hazırlanmış toprağa doğrudan ekilebilir. Aşırı sık ekim yapmak yerine bitkilerin gelişebilmesi için yeterli alan bırakılması önemlidir.
Roka ve Tere
Roka ve tere hızlı gelişmeleri nedeniyle sonbahar bahçesinin en pratik sebzeleri arasındadır.
Küçük bahçelerde, yükseltilmiş yataklarda ve uygun büyüklükteki saksılarda yetiştirilebilirler.
Hasadı tek seferde yapmak yerine ekimleri 10–15 gün arayla küçük miktarlarda tekrarlamak, daha uzun süre taze ürün alınmasına yardımcı olabilir.
Turp
Turp kısa yetişme süresi sayesinde Eylül ayında değerlendirilebilecek sebzelerden biridir.
Tohumlar doğrudan yetiştirilecekleri yere ekilir. Çok sık çıkan fideler zamanında seyreltilmezse köklerin yeterince gelişmesi zorlaşabilir.
Havuç
Havuç doğrudan toprağa ekilmesi gereken sebzelerden biridir.
Köklerin düzgün gelişebilmesi için toprağın gevşek, taşsız ve derin olması önemlidir. Taze çiftlik gübresinin doğrudan ekim öncesinde yoğun kullanılması köklerde şekil bozukluklarına yol açabileceğinden dikkatli olunmalıdır.
Maydanoz
Maydanoz Eylül ayında ekilebilir ancak sabırlı olmak gerekir.
Maydanoz tohumu roka veya tere kadar hızlı çimlenmez. Bu nedenle birkaç gün içerisinde çıkış görülmemesi ekimin başarısız olduğu anlamına gelmez.
Ekim yapılan alanın çimlenme süresince tamamen kurumasına izin verilmemelidir.
Eylül Bahçesinin Küçük Avantajı: Her Şeyi Aynı Gün Ekmeyin
Özellikle roka, tere, turp ve bazı yapraklı sebzelerin tamamını tek seferde ekmek yerine kademeli ekim yapılabilir.
Örneğin küçük bir roka alanının yarısını Eylül başında, kalanını yaklaşık 10–15 gün sonra ekmek hasadın aynı anda yığılmasını önleyebilir.
Bu yöntem küçük aile bahçelerinde oldukça pratiktir.
Amaç mümkün olduğunca fazla sebze ekmek değil, bahçeden daha uzun süre düzenli ürün alabilmektir.
Eylül Ayında Fide Olarak Ne Dikilir?
Eylül ayında bazı sebzeleri tohumdan başlatmak yerine hazır veya önceden yetiştirilmiş fidelerle bahçeye dikmek daha pratik olabilir.
Özellikle yetişme süresi daha uzun olan brokoli, karnabahar ve lahana gibi serin dönem sebzelerinde fide kullanmak bitkiye önemli bir zaman kazandırır.
Ancak fide dikiminde yalnızca takvime bakılmamalıdır. Eylül ayının ilk günlerinde özellikle sıcak bölgelerde gündüz sıcaklıkları hâlâ yüksek olabilir.
Bu nedenle fidelerin dikim zamanı bölgenin hava koşullarına göre ayarlanmalıdır.
Brokoli
Brokoli serin hava koşullarında iyi gelişen sebzelerden biridir. Uygun bölgelerde Eylül ayında fideleri bahçeye dikilebilir.
Fideler arasında yeterli mesafe bırakılmalı ve dikim sonrasında kök bölgesinin tamamen kurumasına izin verilmemelidir.
Karnabahar
Karnabahar yetiştiriciliğinde çeşit seçimi ve dikim zamanı oldukça önemlidir.
Sonbahar ve kış dönemine uygun çeşitlerin fideleri bölgesel koşullar dikkate alınarak Eylül ayında dikilebilir.
Aşırı sıcak hava fide gelişimini olumsuz etkileyebileceğinden sıcak bölgelerde dikim zamanlamasına dikkat edilmelidir.
Lahana
Beyaz lahana, kırmızı lahana ve diğer uygun lahana çeşitleri sonbahar bahçesinin önemli sebzeleri arasındadır.
Eylül ayında uygun büyüklüğe ulaşmış fideler bahçeye şaşırtılabilir.
Lahanalar geliştikçe geniş alan kaplayacağından fideleri gereğinden sık dikmemek gerekir.
Marul
Marul Eylül ayında hem tohumdan yetiştirilebilir hem de hazır fide olarak dikilebilir.
Özellikle birkaç haftada bir az sayıda fide dikmek, bütün marulların aynı anda hasada gelmesini önleyebilir.
Havaların hâlâ çok sıcak olduğu bölgelerde serinleyen dönemi beklemek daha uygun olabilir.
Pırasa
Önceden yetiştirilmiş pırasa fideleri uygun bölgelerde Eylül döneminde bahçeye aktarılabilir.
Pırasada ekim ve dikim tarihleri çeşide ve bölgenin iklim koşullarına göre önemli ölçüde değişebildiği için yerel yetiştirme takviminin dikkate alınması gerekir.
Eylül Ayında Fide Dikerken 5 Küçük İpucu
1. Öğle sıcağında dikim yapmayın.
Mümkünse serin saatleri tercih edin.
2. Fideleri dikmeden önce sulayın.
Kök topunun tamamen kuru olmaması dikim işlemini kolaylaştırır.
3. Dikimden sonra can suyu verin.
Toprağın köklerle temas etmesine yardımcı olur.
4. Fideleri gereğinden sık dikmeyin.
Bugün küçük görünen brokoli veya lahana fidesinin birkaç hafta sonra oldukça genişleyebileceğini unutmayın.
5. İlk günlerde fideleri gözlemleyin.
Geçici hafif solgunluk görülebilir ancak giderek artan solgunlukta toprak nemi ve kök bölgesi kontrol edilmelidir.
Bölgelere Göre Eylül Ayı Ekim Dikim Takvimi
Türkiye’de Eylül ayı her bölgede aynı hava koşullarına sahip değildir. Akdeniz kıyılarında yaz sıcakları devam ederken İç ve Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerinde geceler belirgin şekilde serinleyebilir.
Bu nedenle aşağıdaki önerileri kesin tarihler olarak değil, bölgesel bir başlangıç rehberi olarak değerlendirin.
Marmara Bölgesi
Marmara’da Eylül ayında yaz sebzelerinin hasadı devam ederken sonbahar sebzelerine geçiş başlar.
Uygun koşullarda;
- ıspanak,
- roka,
- tere,
- turp,
- marul,
- pazı,
- maydanoz
ekilebilir.
Brokoli, karnabahar ve lahana gibi serin dönem sebzelerinin uygun fideleri bahçeye dikilebilir.
Eylül ayının ilk yarısında sıcaklıklar yüksek seyrederse bazı ekimler ayın ikinci yarısına kaydırılabilir.
Ege Bölgesi
Ege kıyılarında Eylül ayının ilk haftaları oldukça sıcak geçebilir.
Roka, turp, marul, ıspanak ve diğer serin dönem sebzelerinde ekim zamanı yerel sıcaklıklara göre ayarlanmalıdır.
İç Ege’de geceler kıyı kesimlerine göre daha erken serinleyebileceğinden aynı şehirler arasında bile ekim zamanları farklılık gösterebilir.
Akdeniz Bölgesi
Akdeniz’de Eylül ayında birçok yerde yaz koşulları devam eder.
Bu nedenle serin iklim sebzelerini yalnızca takvim Eylül’ü gösterdiği için erkenden ekmek doğru olmayabilir.
Özellikle marul, brokoli, karnabahar ve lahana gibi ürünlerde aşırı sıcakların azalması beklenebilir.
Ayın ikinci yarısı ve sonuna doğru sıcaklıkların düşmesiyle sonbahar sebzeleri için daha uygun koşullar oluşabilir.
İç Anadolu Bölgesi
İç Anadolu’da Eylül ayında gece ve gündüz sıcaklıkları arasındaki fark artmaya başlar.
Ispanak, roka, tere ve turp gibi serin dönem sebzeleri değerlendirilebilir.
Ancak yetişme süresi uzun bitkilerde yaklaşan soğuklar ve bölgenin ilk don tarihi dikkate alınmalıdır.
Yüksek rakımlı alanlarda Eylül sonuna doğru sıcaklıklar hızla düşebilir.
Karadeniz Bölgesi
Karadeniz Bölgesi’nde yağış ve nem koşulları diğer birçok bölgeden farklıdır.
Ispanak, pazı, marul, roka, turp, lahana ve brokoli gibi serin dönem sebzeleri uygun yerel koşullarda değerlendirilebilir.
Yağışların arttığı dönemlerde özellikle ağır topraklarda drenaja dikkat edilmelidir. Toprağın sürekli suya doygun kalması kök gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Doğu Anadolu Bölgesi
Doğu Anadolu’da rakım Eylül takviminin belirlenmesinde çok önemlidir.
Yüksek rakımlı bölgelerde ilk soğuklar erken gelebileceğinden uzun yetişme süresine sahip sebzeler için zaman sınırlı olabilir.
Roka, tere, turp ve bazı hızlı gelişen yapraklı sebzeler uygun koşullarda değerlendirilebilir.
Ekim yapmadan önce bölgenizde beklenen ilk don tarihini kontrol etmek özellikle önemlidir.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Güneydoğu Anadolu’da Eylül ayının özellikle ilk yarısında yüksek sıcaklıklar devam edebilir.
Serin dönem sebzelerinde ekim için aşırı sıcakların azalmasını beklemek daha uygun olabilir.
Ayın ilerleyen dönemlerinde roka, turp, ıspanak, marul ve diğer sonbahar sebzelerinin ekimine bölgesel koşullara göre başlanabilir.
Eylül Ayında Bölgelere Göre Hızlı Bakış
| Bölge | Eylül’de Öne Çıkan Durum | Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|---|
| Marmara | Yazdan sonbahara geçiş | Eylül başındaki sıcaklık |
| Ege | Kıyılar hâlâ sıcak | Kıyı ve iç kesim farkı |
| Akdeniz | Yaz sıcakları sürebilir | Serin dönem sebzelerinde erken davranmamak |
| İç Anadolu | Geceler hızla serinler | İlk don tarihi |
| Karadeniz | Nem ve yağış artabilir | Drenaj |
| Doğu Anadolu | Soğuklar erken başlayabilir | Rakım ve don |
| Güneydoğu Anadolu | Yüksek sıcaklık sürebilir | Ekim için serinlemeyi takip etmek |
Takvimden Daha Önemli Olan Şey: Hava Durumu
Aynı bölgede bile denizden uzaklık, rakım, eğim ve mikroklima nedeniyle ekim tarihleri değişebilir.
Bu nedenle “Eylül geldi, bugün ıspanak ekmeliyim” şeklinde düşünmek yerine hava koşullarını takip edin.
Özellikle sonbahar yetiştiriciliğinde bulunduğunuz yerdeki ilk don tarihi, uzun yetişme süresine sahip sebzeleri planlarken önemli bir göstergedir.
Ekim-dikim takvimini bir başlangıç rehberi olarak kullanın; son kararı bahçenizin koşullarına göre verin.
Eylül Ayında Meyve Bahçesinde Neler Yapılır?
Eylül ayında meyve bahçelerinde bir yandan hasat devam ederken diğer yandan bitkiler sonbahar dönemine hazırlanmaya başlar.
Yapılacak işlemler yetiştirilen meyve türüne ve bölgenin iklimine göre değişse de aşağıdaki kontroller faydalı olabilir.
Hasat Zamanını Takip Edin
Elma, armut, üzüm, incir ve bazı geççi meyve çeşitlerinde Eylül önemli bir hasat dönemidir.
Meyveleri yalnızca dış rengine bakarak değil, çeşidin olgunlaşma özelliklerini dikkate alarak hasat etmek gerekir.
Sulamayı Bir Anda Bırakmayın
Eylül ayında havaların serinlemeye başlaması sulamanın tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmez.
Özellikle yağışların başlamadığı bölgelerde toprağın nemi kontrol edilerek sulamaya devam edilebilir. Hava serinledikçe bitkinin su tüketimi değişeceğinden sulama sıklığı da buna göre ayarlanmalıdır.
Gereksiz Gübrelemeden Kaçının
Sonbahara girerken özellikle yüksek miktarda azotlu gübreyi gelişigüzel kullanmak doğru değildir.
Gübreleme yapılacaksa bitkinin türü, gelişme dönemi ve mümkünse toprak veya yaprak analizleri dikkate alınmalıdır.
Hastalıklı ve Dökülen Meyveleri Toplayın
Ağaç üzerinde kalan çürük veya hastalıklı meyveler ile yere dökülen sorunlu meyvelerin bahçede uzun süre bırakılmaması bahçe hijyeni açısından önemlidir.
Budama İçin Acele Etmeyin
Eylül ayı bütün meyve ağaçlarında genel kış budamasına başlanacak ay olarak düşünülmemelidir.
Kırılmış, ciddi şekilde zarar görmüş veya hastalıklı dallarda gerekli işlemler yapılabilir ancak ana budama zamanı meyve türüne, iklime ve yetiştirme sistemine göre belirlenmelidir.
Yeni Fidan Dikimi İçin Planlama Yapın
Sonbaharda meyve fidanı dikmeyi düşünüyorsanız Eylül ayı hazırlık için değerlendirilebilir.
Fidan çeşidi seçimi, dikim yerinin belirlenmesi ve toprak hazırlığı önceden planlanabilir. Çıplak köklü fidan dikimi için ise genellikle bitkilerin dinlenme dönemine girmesi ve uygun hava koşulları beklenir.
Eylül Ayında Balkonda ve Saksıda Ne Ekilir?
Bahçeniz olmasa bile Eylül ayında balkon veya terasta küçük bir sonbahar sebze bahçesi oluşturabilirsiniz.
Özellikle hızlı gelişen ve fazla yer istemeyen sebzeler saksı yetiştiriciliğine oldukça uygundur.
Saksıda Yetiştirilebilecek Eylül Sebzeleri
Uygun koşullarda;
- roka,
- tere,
- marul,
- ıspanak,
- turp,
- maydanoz,
- pazı
saksı veya yetiştirme kasalarında değerlendirilebilir.
Küçük Saksılarda Roka ve Tere
Roka ve tere balkon yetiştiriciliğine başlamak için en kolay seçenekler arasındadır.
Çok derin olmayan ancak altında yeterli drenaj deliği bulunan kaplarda yetiştirilebilir.
Ekimleri 10–15 gün arayla tekrarlamak hasat dönemini uzatabilir.
Turp İçin Saksı Derinliğine Dikkat
Turp saksıda yetiştirilebilir ancak köklerin gelişebilmesi için yeterli derinlik ve bitkiler arasında uygun mesafe bırakılmalıdır.
Fideler çok sık çıkarsa zamanında seyreltme yapılmalıdır.
Marul Saksıda Yetişir mi?
Evet. Marul uygun büyüklükte saksılarda rahatlıkla yetiştirilebilir.
Baş oluşturan çeşitlerde bitkiler arasında yeterli mesafe bırakılması gerekir. Yaprak marulları ise küçük balkon bahçelerinde oldukça kullanışlıdır.
Saksıda En Önemli Konu: Drenaj
Sonbaharda hava sıcaklıkları düştükçe saksı toprağı yaz aylarına göre daha yavaş kuruyabilir.
Bu nedenle yazın kullandığınız sulama düzenini Eylül ayında otomatik olarak devam ettirmeyin.
Takvime göre değil, toprağın nemine göre sulayın.
Saksıların altında mutlaka drenaj delikleri bulunmalı ve kök bölgesinde uzun süre su birikmesine izin verilmemelidir.
Eylül Ayında Bahçede Yapılacak İşler
Eylül ayı yaz bahçesini tamamen kapatma zamanı değildir. Bir tarafta domates ve biber gibi yazlık sebzelerin hasadı devam ederken diğer tarafta sonbahar-kış bahçesi hazırlanmaya başlanabilir.
1. Yazlık Sebzeleri Kontrol Edin
Sağlıklı ve ürün vermeye devam eden domates, biber ve patlıcanları yalnızca Eylül ayı geldi diye sökmek gerekmez.
Bitkilerin gelişimini, gece sıcaklıklarını ve hava durumunu takip ederek hasada devam edebilirsiniz.
2. Boşalan Alanları Temizleyin
Üretimi sona ermiş sebzeler kaldırıldıkça yeni ekimler için alan açılır.
Sağlıklı bitki artıkları uygun koşullarda kompost için değerlendirilebilir. Hastalıklı bitki artıklarını ise gelişigüzel şekilde kompost veya malç materyali olarak kullanmayın.
3. Sonbahar Sebzeleri İçin Toprağı Hazırlayın
Ispanak, roka, turp ve diğer sonbahar sebzelerinin ekileceği alanlardaki yabancı otları temizleyin.
Toprak çok sıkışmışsa uygun şekilde gevşetin ve gerekiyorsa olgun kompost gibi organik materyallerden yararlanın.
4. Sulama Düzenini Yeniden Ayarlayın
Eylül ayında sıcaklıkların düşmesi ve günlerin kısalmaya başlamasıyla toprağın su kaybı yaz aylarına göre azalabilir.
Bu nedenle Ağustos ayında uyguladığınız sulama programını aynen devam ettirmek yerine toprağın nemini kontrol edin.
Hava serinledikçe sulama sıklığının da yeniden değerlendirilmesi gerekir.
5. Kademeli Ekim Yapın
Roka, tere ve turp gibi hızlı gelişen sebzelerin tamamını aynı gün ekmek yerine küçük alanlara 10–15 gün arayla ekim yapılabilir.
Böylece bütün ürünlerin aynı anda hasada gelmesi yerine daha uzun bir hasat dönemi oluşturabilirsiniz.
6. Hastalık ve Zararlı Kontrolünü Bırakmayın
Eylül ayında sıcaklıkların düşmesi hastalık ve zararlı kontrollerinin sona erdiği anlamına gelmez.
Yaprakların altını, yeni sürgünleri ve meyveleri düzenli olarak kontrol edin. Hastalık veya zararlı problemi belirlenmeden gelişigüzel bitki koruma ürünü kullanmayın.
7. Sonbahar İçin Bahçe Planı Oluşturun
Yazlık sebzelerin hangi tarihte kaldırılacağını ve boşalan alanlara hangi sebzelerin geleceğini önceden belirlemek işleri kolaylaştırır.
Örneğin domateslerin ardından gelecek alanı ıspanak, roka veya başka uygun sonbahar sebzeleri için hazırlayabilirsiniz.
Eylül Ayında Yapılan 7 Yaygın Hata
1. Takvime Bakarak Her Şeyi Aynı Gün Ekmek
Eylül ayının ilk günü ile son günü arasında önemli sıcaklık farkları olabilir. Ekim tarihini hava koşullarına göre ayarlayın.
2. Bölgesel İklim Farklarını Görmezden Gelmek
Akdeniz’deki Eylül ile yüksek rakımlı Doğu Anadolu’daki Eylül aynı değildir. İnternette gördüğünüz ekim tarihlerini kendi bölgenize uyarlayın.
3. Yazlık Sebzeleri Erkenden Sökmek
Sağlıklı ve ürün vermeye devam eden yazlık sebzileri yalnızca sonbahar başladı diye kaldırmayın.
4. Bütün Tohumları Tek Seferde Ekmek
Özellikle roka, tere ve turpta kademeli ekim yapmak hasat süresini uzatabilir.
5. Yaz Aylarındaki Gibi Sulamaya Devam Etmek
Havalar serinledikçe toprağın kuruma hızı değişebilir. Gereksiz sulama kök bölgesinin uzun süre ıslak kalmasına neden olabilir.
6. Hastalıklı Bitki Artıklarını Bahçede Bırakmak
Hastalıklı yaprak, meyve ve bitki artıklarının bahçede bırakılması bazı hastalık etmenlerinin yaşamını sürdürmesine yardımcı olabilir.
7. İlk Don Tarihini Hesaba Katmamak
Özellikle İç ve Doğu Anadolu gibi gecelerin hızla serinlediği bölgelerde uzun yetişme süresine sahip bitkileri planlarken yaklaşık ilk don tarihini dikkate alın.
Eylül Ayının Temel Kuralı
Eylül bahçesinde amaç yazı bir anda bitirip kışa geçmek değildir.
Bir taraftan yazlık ürünlerin hasadını sürdürürken diğer taraftan sonbahar sebzelerini kademeli olarak bahçeye almak daha dengeli bir geçiş sağlar.
Eylül Ayı Ekim Dikim Takvimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Eylül ayında ne ekilir?
Eylül ayında uygun iklim koşullarında ıspanak, roka, tere, turp, marul, pazı, maydanoz ve havuç gibi sebzeler ekilebilir. Brokoli, karnabahar ve lahana gibi serin dönem sebzelerinde ise uygun fideler kullanılabilir.
Ekim zamanı bölgeye ve hava sıcaklığına göre ayarlanmalıdır.
Eylül ayında bahçeye ne eksem çabuk yetişir?
Hızlı sonuç almak isteyenler için roka, tere ve turp iyi seçenekler arasındadır.
Çeşit ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak bu sebzeler nispeten kısa sürede hasada gelebilir. Hepsini aynı anda ekmek yerine 10–15 gün arayla küçük ekimler yapmak hasat süresini uzatabilir.
Eylül ayında hangi sebzeler tohumdan ekilir?
Ispanak, roka, tere, turp, pazı, maydanoz ve havuç gibi birçok sebze uygun koşullarda doğrudan toprağa tohum olarak ekilebilir.
Brokoli, lahana ve karnabaharda ise fide kullanımı ev bahçelerinde daha pratik olabilir.
Eylül ayında domates dikilir mi?
Türkiye’nin büyük bölümünde Eylül ayı açık alanda yeni domates yetiştiriciliğine başlamak için geç bir dönemdir.
Domates sıcak mevsim bitkisidir ve sonbaharda düşen sıcaklıklarla birlikte yeni dikilen bitkinin ürün verebilecek kadar gelişmesi zorlaşabilir.
Ancak mevcut sağlıklı domates bitkileri hava koşulları uygun olduğu sürece Eylül ayında ürün vermeye devam edebilir.
Eylül ayında biber dikilir mi?
Açık alanda yeni biber yetiştiriciliğine başlamak için Eylül ayı çoğu bölgede geçtir. Biber sıcaklık isteği yüksek bir bitkidir.
Bununla birlikte daha önce dikilmiş sağlıklı biberler sıcak bölgelerde ve uygun hava koşullarında hasat vermeye devam edebilir.
Eylül ayında salatalık ekilir mi?
Bu tamamen bölgeye ve yetiştirme sistemine bağlıdır. Salatalık sıcaklık isteyen ve soğuğa hassas bir bitkidir.
Türkiye’nin serinleyen bölgelerinde Eylül ayında açık alanda yeni ekime başlamak risklidir. Sıcak kıyı bölgelerinde ise yerel iklim ve çeşit özelliklerine göre farklı yetiştirme takvimleri uygulanabilir.
Eylül ayında patates ekilir mi?
Bazı sıcak ve ılıman bölgelerde sonbahar patates yetiştiriciliği yapılabilir; ancak Eylül ayında patates ekimi Türkiye’nin tamamı için geçerli bir öneri değildir.
Dikim zamanı bölgenin iklimine, kullanılan çeşide ve beklenen don tarihlerine göre belirlenmelidir.
Eylül ayında sarımsak ekilir mi?
Sarımsakta sonbahar dikimi yaygın bir uygulamadır ancak uygun zaman bölgeye göre değişir.
Bazı bölgelerde Eylül sonundan itibaren dikim değerlendirilebilirken birçok yerde Ekim-Kasım dönemi daha uygun olabilir. Çok erken dikim yapmak yerine yerel iklim koşulları takip edilmelidir.
Eylül ayında kuru soğan ekilir mi?
Soğanın ekim zamanı yetiştirilecek çeşide, üretim yöntemine ve bölgenin iklimine göre değişir.
Kışlık soğan yetiştiriciliğinin yapıldığı bölgelerde sonbahar ekimleri uygulanabilir. Ancak her soğan çeşidinin Eylül ayında ekilebileceği düşünülmemelidir.
Eylül ayında çilek dikilir mi?
Evet, uygun bölgelerde Eylül ayı çilek dikimi için değerlendirilebilir. Ancak dikim tarihi bölgenin sıcaklığına, kullanılan fide tipine ve yetiştirme sistemine göre değişir.
Dikim sonrasında fidelerin kök bölgesinin tamamen kurumasına izin verilmemeli, aynı zamanda aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Eylül ayında marul ekilir mi?
Evet. Marul Eylül ayında hem tohumdan yetiştirilebilir hem de fide olarak dikilebilir.
Ancak Eylül başında sıcaklığın hâlâ çok yüksek olduğu Akdeniz ve Ege’nin bazı kesimlerinde serinleyen havaları beklemek daha uygun olabilir.
Eylül ayında ıspanak ekilir mi?
Evet. Ispanak serin dönem sebzelerinden biridir ve Eylül ayı birçok bölgede ıspanak ekimine başlamak için uygun olabilir.
Çok sıcak bölgelerde ise ayın ilerleyen dönemleri daha uygun koşullar sağlayabilir.
Eylül ayında turp ekilir mi?
Evet. Turp, Eylül ayında yetiştirilebilecek hızlı gelişen kök sebzelerinden biridir.
Tohumları doğrudan toprağa ekilir. Çok sık çıkan bitkilerin seyreltilmesi köklerin daha iyi gelişmesine yardımcı olur.
Eylül ayında bezelye ekilir mi?
Bezelyenin ekim zamanı bölgenin iklimine ve kullanılan çeşide göre değişir.
Ilıman kış koşullarına sahip bazı bölgelerde sonbahar ekimleri yapılabilirken kışları sert geçen bölgelerde farklı tarihler tercih edilir. Bu nedenle Eylül ekimini Türkiye geneli için standart bir tarih olarak kabul etmek doğru değildir.
Eylül ayında bakla ekilir mi?
Bakla serin koşullara uyum sağlayabilen bir bitki olmakla birlikte sonbahar ekim zamanı bölgesel iklime göre belirlenir.
Kışı ılıman geçen bölgelerde sonbahar ekimi yapılabilir ancak birçok bölgede Eylül erken olabilir. Yerel üretim takviminin takip edilmesi daha doğrudur.
Eylül ayında balkona ne ekilir?
Balkonda uygun saksılarda roka, tere, marul, turp, maydanoz, ıspanak ve pazı yetiştirilebilir.
Küçük bir balkonda hızlı sonuç almak isteyenler roka, tere ve yaprak marullarıyla başlayabilir.
Eylül ayında hangi çiçekler ekilir?
Sonbahar, bazı ilkbaharda çiçeklenen soğanlı ve mevsimlik süs bitkilerinin dikim dönemine denk gelebilir.
Lale, nergis, sümbül ve çiğdem gibi soğanlı bitkiler bölgenin iklimine ve türün ihtiyacına göre sonbahar aylarında dikilebilir. Çok sıcak bölgelerde Eylül ayı erken olabileceğinden uygun dikim zamanı ayrıca kontrol edilmelidir.
Eylül ayında meyve fidanı dikilir mi?
Saksılı fidanlar uygun bakım koşullarında farklı dönemlerde dikilebilse de sıcak ve kuru havalarda yeni dikim daha fazla bakım gerektirir.
Çıplak köklü meyve fidanlarında ise genellikle yaprak dökümü sonrasında bitkinin dinlenme dönemine girmesi beklenir. Bu nedenle Eylül birçok bölge için fidan dikmekten çok dikim alanını hazırlama ve çeşit seçme dönemi olarak değerlendirilebilir.
Eylül ayında ağaç budanır mı?
Eylül ayı bütün ağaçların genel budama zamanı değildir.
Budama zamanı bitki türüne, iklime ve budamanın amacına göre değişir. Kırılmış veya ciddi şekilde zarar görmüş dallar gerektiğinde alınabilir ancak yalnızca Eylül geldi diye bütün meyve ağaçlarında ağır budama yapılmamalıdır.
Eylül ayında gübre atılır mı?
Gübreleme yalnızca aya bakılarak yapılmamalıdır. Yetiştirilen bitkinin türü, gelişme dönemi, toprak özellikleri ve mümkünse analiz sonuçları dikkate alınmalıdır.
Özellikle çok yıllık bitkilerde sonbahara girerken gelişigüzel ve yüksek miktarda azot uygulamasından kaçınılmalıdır.
Eylül ayında bahçe kaç günde bir sulanır?
Eylül ayı için sabit bir “3 günde bir” veya “haftada bir” sulama kuralı yoktur.
Toprak yapısı, sıcaklık, yağış, rüzgâr ve yetiştirilen bitkiye göre su ihtiyacı değişir. Yazdan kalan sulama programını otomatik olarak sürdürmek yerine toprağın nemini kontrol ederek sulama yapılmalıdır.
Eylül ayında ekilen sebzeler ne zaman hasat edilir?
Hasat süresi sebzeye, çeşide, sıcaklığa ve yetiştirme koşullarına göre değişir.
Roka, tere ve turp gibi hızlı gelişen sebzeler daha erken hasada gelirken havuç, lahana, brokoli ve karnabahar gibi ürünler daha uzun yetişme süresine ihtiyaç duyar.
Tohum paketinin üzerindeki çeşide özgü yetişme süresi bu konuda iyi bir başlangıç rehberidir.
Eylül ayında en kolay ne yetiştirilir?
Yeni başlayanlar için roka, tere ve turp oldukça pratik seçeneklerdir.
Küçük alanlarda yetiştirilebilir, doğrudan tohumdan ekilebilir ve nispeten hızlı sonuç verirler. Saksıda yetiştiriciliğe başlamak isteyenler için de uygundurlar.
Sonuç: Eylül Bahçede Yeni Bir Başlangıçtır
Eylül ayı yazlık sebzelerin hasadının devam ettiği, aynı zamanda sonbahar ve kış bahçesinin hazırlanmaya başladığı önemli bir geçiş dönemidir.
Ispanak, roka, tere, turp, marul ve pazı gibi serin dönem sebzeleri uygun koşullarda ekilebilir; brokoli, karnabahar ve lahana gibi sebzelerin fideleri bahçedeki yerini almaya başlayabilir.
Ancak ekim-dikim tarihlerini yalnızca takvime göre belirlemeyin. Bulunduğunuz bölgenin sıcaklığı, rakımı ve yaklaşık ilk don tarihi Eylül ayında ne ekileceğine karar verirken dikkate alınmalıdır.
Kısacası Eylül bahçesinin temel kuralı:
Yazlık ürünlerin hasadını sürdürün, boşalan alanları temizleyin ve sonbahar sebzelerine kademeli olarak yer açın.
