Ispanak Nedir? (Tanımı)
Ispanak yetiştiriciliğinden önce ıspanak bitkisini bilmek gerekir. Ispanak (Spinacia oleracea), kazayağıgiller familyasına ait, yaprakları için yetiştirilen tek yıllık bir sebzedir. Türkiye’de en yaygın tüketilen kışlık yeşil sebzelerden biridir. Hem taze tüketilir hem de sanayiye (dondurulmuş, püre vb.) verilebilir.
Botanik Özellikleri
Ispanak kazık köklü bir bitkidir. Yaprakları rozet şeklinde toprak yüzeyine yakın gelişir. Yaprak şekli çeşidine göre yuvarlak, oval veya sivri olabilir. Erkek ve dişi çiçekler genellikle ayrı bitkilerde bulunur. Sıcaklık arttığında bitki hızla sapa kalkar ve yaprak kalitesi düşer.
Ispanak Yetiştiriciliğinde Ekolojik İstekler
Ispanak serin iklim sebzesidir. En iyi gelişme 10–18 °C arasında olur. Aşırı sıcaklarda erkenden çiçeklenir, yapraklar sertleşir ve acılaşır.
Toprak isteği bakımından: Su tutma kapasitesi yüksek, pH değeri 6-7 arası olan, Tınlı-Humuslu topraklar olarak sayabiliriz.
Ispanak Yetiştiriciliğinde Önemli Ispanak Çeşitleri
Türkiye’de yaygın olarak yetiştirilen bazı çeşitler:
- Matador
- Racoon
- Viroflay
- Nordic
- Savoy tipi kıvırcık ıspanaklar
Sanayiye gidecek ıspanaklarda genellikle koyu yeşil, kalın yapraklı çeşitler tercih edilir.
Ispanak Ekimi
Ispanak doğrudan tohumla ekilir. Fide yapılmaz.
Ekim zamanı:
- Sonbahar üretimi: Eylül – Ekim
- Kışlık üretim: Ekim – Kasım
- İlkbahar üretimi: Şubat – Mart
Ekim şekli:
- Sıra arası: 25–30 cm
- Sıra üzeri: 5–10 cm
- Ekim derinliği: 1,5–2 cm
Tohum fazla atılır, çıkıştan sonra seyreltme yapılır.
Ispanak Sulanması
Ispanak suyu sever ama kökleri su içinde kalmayı sevmez. Toprak sürekli nemli tutulmalıdır.
- İlk çıkışta: hafif ama sık sulama
- Gelişme döneminde: 5–7 günde bir
- Hasada yakın: sulama azaltılır (yaprak kalitesi artar)
Kuraklıkta yapraklar küçülür ve liflenir.
Ispanak gübrelemesi nasıl yapılır?
Ispanak yaprak sebzesi olduğu için azotu sever.
Toprak hazırlığında:
- Yanmış ahır gübresi (2–3 ton/dekar)
Kimyasal gübre:
- Ekim öncesi: 15-15-15 veya 20-20-0
- Çıkıştan sonra: Üst gübre olarak üre veya amonyum nitrat
Fazla azot verilirse yapraklar büyür ama nitrat birikimi olur, bu yüzden doz aşılmamalıdır.
Ispanak yetiştiriciliğinde Yabancı Ot Mücadelesi
Ispanak yavaş çıktığı için otlara karşı hassastır.
- İlk 3 hafta kritik dönemdir
- Çapalama mutlaka yapılmalıdır
- Dar sıra ekim yabancı otları baskılar
- Kimyasal ot ilacı küçük bahçelerde genelde önerilmez.
Ispanak Hastalık ve Zararlıları
En sık görülenler:
- Mildiyö
- Yaprak lekeleri
- Yaprak biti
- Trips
Önlem olarak:
- Sık ekimden kaçın
- Sulamayı yaprak ıslatmadan yap
- Gerekirse ruhsatlı bakırlı veya fungusit kullanın.
Ispanak Hasadı
Ispanak 30–45 gün içinde hasada gelir.
- Yapraklar 10–15 cm olunca
- Sabah erken veya akşamüstü
- Elle kökünden kesilerek veya yaprak kopararak yapılır
Aynı tarladan 2–3 kez hasat alınabilir. Serin ortamda saklanırsa 5–7 gün tazeliğini korur.
🥬 Ispanak Yetiştiriciliğinde Dikkat Edilecek Hususlar
Ispanak hızlı büyüyen ama çevre şartlarına çok hassas bir sebzedir. Küçük bir hata, ya erkenden sapa kalkmasına ya da yaprakların sert ve tatsız olmasına yol açar.
1. Ekim zamanı çok kritiktir
Ispanak serin havayı sever.
Toprak sıcaklığı 10–18 °C aralığında olmalıdır.
Sıcak dönemde ekilirse:
- Bitki çabuk çiçeklenir
- Yaprak verimi düşer
- Acılaşma olur
Sonbahar ve erken ilkbahar ekimleri en sağlıklısıdır.
2. Sık ekim yapılmamalı
Tohum çok sık atılırsa:
- Bitkiler birbirini boğar
- Yapraklar küçük kalır
- Hastalık riski artar
Çıkıştan sonra mutlaka seyreltme yapılmalıdır. Ispanak nefes almalı.
3. Toprak sürekli nemli kalmalı
Ispanak susuzluğa hiç gelmez.
Kuraklıkta:
- Yapraklar sertleşir
- Liflenir
- Pazar değeri düşer
Ama fazla sulama da kök çürümesine yol açar. Toprak nemli ama çamur gibi olmamalıdır.
4. Azot dengesi çok önemlidir
Ispanak yaprak sebzesi olduğu için azotu sever ama fazlası zararlıdır.
Fazla azot:
- Yaprağı büyütür ama içi boş olur
- Nitrat birikimine neden olur
- İnsan sağlığı için risklidir
Az ama sık gübreleme en doğrusudur.
5. Yaprak ıslatılarak sulama yapılmamalı
Üstten yağmurlama sulama hastalıkları artırır.
Mildiyö ve yaprak lekeleri genellikle ıslak yaprakta patlar.
Mümkünse damlama sulama tercih edilmelidir.
6. Otlarla erken dönemde mücadele şart
Ispanak ilk haftalarda yavaş gelişir.
Bu dönemde yabancı otlar onu çok kolay bastırır.
İlk 3 hafta çapalama yapılmazsa ürün zayıf kalır.
7. Hasat geciktirilmemeli
Ispanak olgunlaşınca bekletilirse:
- Yapraklar sertleşir
- Tadı bozulur
- Sapa kalkma başlar
10–15 cm yaprak boyu ideal hasat zamanıdır.
8. Hasat sonrası hızla serinletilmeli
Ispanak çok çabuk solan bir üründür.
Hasattan sonra güneşte bırakılırsa:
- Su kaybı olur
- Yapraklar pörsür
- Satış değeri düşer
Gölgeye alınmalı ve mümkünse soğuk ortamda saklanmalıdır. Megep’in şu kitabında daha detaylı olarak inceleyebilirsiniz.
